على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1595

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

رجل ذكر : مرد نيكو ياد گيرنده . و كذا رجل ذكر . ذكران ( zokr n ) ع . ج . ذكر . ذكرة ( zakrat ) ص . ع . امرأة ذكرة : زنى كه بمردان ماند . ذكرة ( zekrat ) ا . ع . پسران و اولاد ذكور . يق : كم الذكرة من ولدك اى الذكور . ذكرة ( zokrat ) ا . ع . آوازه . و پارهء پولاد كه بر تير و جز آن باشد . و تيزى و جودت مرد و شمشير . ذكرة ( zekarat ) ع . ج . ذكر . ذكر خوان ( zekr - x n ) ص . پ . آنكه به ياد خدا ذكر مىكند . ذكرى ( zekr ) ا . ع . غير مصروف و اسم مصدر است ذكر را . تقول : ذكرته ذكرى . و نيز اسم است تذكير را . قوله تعالى : ذِكْرى لِلْمُؤْمِنِينَ * . و پند و عبرت . قوله تعالى : وَ ذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ * اى عبرة لهم . و توبه و بازگشت از گناه . قوله تعالى : وَ أَنَّى لَهُ الذِّكْرى اى من اين له التوبة . و ذكرى الدار اى يذكرون بالدار الاخرة و يزهدون فى الدنيا . و نيز قوله تعالى : فَأَنَّى لَهُمْ إِذا جاءَتْهُمْ ذِكْراهُمْ اى فكيف لهم اذ جائتهم الساعة بذكريهم يعنى پس چگونه خواهد بود حال آنها وقتى كه بيايد آنها را روز قيامت . ذكو ( zakv ) م . ع . ذكا ذكوا و ذكا و ذكاء . مر . ذكاء . ذكوان ( zakv n ) ا . ع . ذين خرد . ج : ذكاوين . و پدر قبيله‌اى از تازيان . ذكوانة ( zakv nat ) ا . ع . واحد ذكوان يعنى يك زين خرد . ذكوة ( zakvat ) ا . ع . فروزينه كه بدان آتش برافروزند - و تيزكننده . و خدرك شعله زن . و بيشهء شيرناك . ذكور ( zakur ) ص . ع . نيكو ياد گيرنده . و ذكور البقل : تره‌اى كه دراز و ستبر باشد . ذكور ( zokur ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نرينه . ذكور ( zokur ) ا . ع . پولاد دمشقى . و ج . ذكر . و ج . ذكر . ذكورة ( zokurat ) ا . ع . ذكورة الطيب : بوى خوشى كه در آن غش نباشد همچو عود و كافور و عنبر . و ج . ذكر . ذكورية ( zokuriyyat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مردى و صفات مردى . ذكى ( zakiyy ) ص . ع . مرد تيز خاطر و تيز فهم و تند هوش . ج : اذكياء . و شاة ذكى : گوسپند گلو بريده . و مسك ذكى : مشك تند بوى و بلند بوى . ذكية ( zakyat ) و ( zokyat ) ا . ع . فروزينه كه بدان آتش برافروزند و تيز كنند . ذكية ( zakiyyat ) ص . ع . مؤنث ذكى . و نارذكية : آتش شعله زن . ذكير ( zakir ) ا . ع . آهن و پولاد . ذكير ( zakir ) و ( zekkir ) ص . ع . نيكو يادگيرنده . يق : رجل ذكير . و كذا ذكير . ذل ( zell ) ا . ع . روش و طريقه و عادت . ج : اذلال . و امور الله جارية اذلالها و على اذلالها اى مجاريها . و جاء على اذلاله يعنى بطور و طريقهء خود آمد . و ذل الطريق : ميانهء راه . ذل ( zell ) م . ع . ذل دلا ( از باب ضرب ) : نرم و رام گرديد . ذل ( zell ) و ( zoll ) ا . ع . نرمى و رام شدگى ضد صعوبت . ذل ( zoll ) ا . ع . خوارى ضد عز . و نرمى . و ذل ذليل : خوارى خوار كننده و بسيار خوارى . و قوله تعالى : وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلِيٌّ مِنَ الذُّلِّ يعنى نگرفت دوستى را كه بر خلاف وى راه سپارد جهة خوارى وى . و قول ابن الزبير : بعض الذل ابقى للاهل و المال : معناه ان الرجل اذا اصابته خصلة ضيم يناله فيها ذل فصبر عليها كان ابقى له و لاهله و ماله . و قوله تعالى : وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ يعنى نرمى و مهربانى . ذل ( zoll ) م . ع . ذل ذلا و ذلالة و ذلالة و ذلة و مذلة ( از باب ضرب ) : خوار گرديد . ذلاح ( zoll h ) ا . ع . شير با آب آميخته . ذلاذل ( zal zel ) ا . ع . ذلاذل الناس : مردم كم پايه . و ذلاذل القميص : عطف دامن و يا عطف دامن دراز و در اين معنى اخير جمع ذلذل و ذلذلة است . ذلاقة ( zal qat ) م . ع . ذلق اللسان ذلقا و ذلاقة ( از باب سمع و كرم ) : فصيح و تيز زبان گرديد . ذلاقة ( zal qat ) ا . ع . تيز زبانى و فصاحت . ذلال ( zel l ) ع . ج . ذليل . ذلالة ( zal lat ) و ( zol lat ) م . ع . ذل ذلا و ذلالة و ذلالة . مر و ذل . ذلان ( zoll n ) ص . ع . ج . ذليل . ذلة ( zellat ) م . ع . ذل ذلا و ذلالة و ذلالة و ذلة . مر . ذل . ذلة ( zellat ) ا . ع . خوارى . ذلت ( zellat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خوارى و اهانت . و زلت و لغزش و خطا . ذلج ( zalj ) م . ع . ذلج الماء ذلجا ( از باب نصر ) : هفت هفت و جرعه جرعه نوشيد آب را . ذلذل ( zalzal ) و ( zolzol ) و ( zolzel ) ا . ع . عطف دامن و يا عطف دامن دراز . ج : ذلاذل .